Mijn opa had een hobby. Hij maakte filmpjes. Hij was begin jaren zeventig de trotse bezitter van een camera waarmee hij 8mm-filmpjes kon maken. Van elk uitstapje dat hij ooit met mijn oma maakte, maakte hij meterslange films, die opgerold in zo’n mooi glimmend blik lagen te wachten tot er visite kwam. Dan werd de projector geïnstalleerd, het scherm uit zijn metalen koker gerold, en werd het bezoek urenlang getrakteerd op stomme – dat wil uiteraard zeggen: geluidloze – films waarop mijn oma tegen abrupt wisselende achtergronden schokkerig zwaaide naar de kijker. Er waren filmpjes van mijn oma in de bergen, van mijn oma bij een waterval, en van mijn oma in de eindeloze pampa’s. Een tweede hoofdrol was weggelegd voor de auto van mijn opa, een crèmekleurige peugeot 204 met een chromen randje onder de portiergrepen. Die stond er ook vrijwel altijd op. Een héél enkele keer kwam mijn opa zelf in beeld. Dat waren de zeldzame momenten waarop hij de camera uit handen gaf aan mijn oma. Hij stond dan de eerste paar seconden quasi nonchalant te poseren, meestal bij zijn auto, met een mooi landschap op de achtergrond. Maar al snel liet hij zijn pose varen en begon hij druk regieaanwijzingen te gebaren, waarna het beeld scheef werd, ging schokken en vervolgens weer oversprong naar een beeld van mijn oma.

Die filmavonden bij mijn opa thuis waren een waar genoegen. Voor mijn opa althans.
Zolang de projector ratelde waande hij zich – als live voice-over – het middelpunt van de aandacht. En aangezien het licht tijdens de filmvertoning uit bleef, liet het bezoek hem in die waan. Mijn moeder vertelde me eens vol plaatsvervangende schaamte hoe tijdens een familieavond de gasten er één voor één in het donker tussenuit waren geknepen tot alleen zij overbleef om beleefdheidshalve de film af te zien.
Als mijn opa bij ons op bezoek kwam, nam hij niet altijd zijn filmprojector mee, want dat was een hoop gedoe. Maar geen nood: hij had ook een handzame diaprojector. Het scherm liet hij thuis, want wij hadden witte muren.
Deze jeugdherinneringen komen steeds boven als ik lees over het ‘exhibitionismex’ van de ‘facebook-generatie’
Als ik naar mijn facebook-pagina kijk, kan ik constateren dat de appel niet ver van de boom valt. Ook ik heb de onbedwingbare drang om al het moois in mijn leven (en dat is veul!) vast te leggen en te delen. ‘Kijk toch eens wat een prachtige kinderen ik heb gemaakt, wat een heerlijk huis ik heb gebouwd, wat een mooie vakantiebestemming ik heb gevonden!’ Ik geef het toe. Maar het fijne aan deze tijd is dat ik mensen niet hoef te gijzelen. Het staat mijn virtuele gasten vrij om ernaar te kijken of niet, en ik kan ongegeneerd beelden blijven publiceren, me koesterend in de aanname dat velen met me meegenieten.
Mijn opa zou facebook fantastisch hebben gevonden.

Hoe exhibitionistisch ben jij?

De échte vraag is natuurlijk: Is de “facebook-generatie” nu echt exhibitionistischer dan generaties hiervoor? of alleen maar op een ander podium?

Vandaag gebeurde het me voor het eerst. Ik was er zo door geschokt dat ik de hele weg terug met een waas voor mijn ogen heb gereden. Het is een wonder dat ik heelhuids thuis ben gekomen. Halverwege had ik bijna een motorrijder op mijn motorkap.
En nu nog, terwijl ik dit schrijf, trillen mijn handen, terwijl er al uren zijn verstreken.
Ik heb altijd geweten dat deze dag zou komen, maar dat het nu al zou zijn, daar had ik niet op gerekend. En ik weet wat het betekent. Ik heb het bij anderen zien gebeuren. Het gaat razendsnel van kwaad tot erger…
Ik voelde het niet aankomen. Ik was gewoon gaan zitten tussen het publiek, allemaal vakgenoten. Leuk.
Ik wachtte nieuwsgierig af. Ik had het glas jus d’orange, dat ik niet had durven afslaan omdat de serveerster keek of ze elk moment kon bezwijken onder het gewicht van het dienblad, tamelijk snel leeggedronken. Ik wilde mijn handen vrij hebben om op foursquare in te checken en te tweeten.
De spreker nam zijn plaats in achter de microfoon en stelde zichzelf voor als Bladibla Blabla, directeur van bureau Zusenzo. Ik was onder de indruk. Hij zag eruit alsof hij de dertig nog niet was gepasseerd, en dan al directeur van zo’n groot bedrijf, dan was het vast een whizzkid, die ging ons versteld doen staan van zijn kennis en knowhow, dat beloofde wat! Ik pakte behalve mijn iPhone ook maar mijn notitieboekje en een pen uit mijn tas en ging er goed voor zitten.
Het viel nogal tegen. Zijn presentatie raakte eigenlijk kant nog wal, hij trapte met veel lawaai open deuren in, sprak zichzelf daarbij een paar keer pijnlijk tegen, kon de vragen uit het publiek nauwelijks pareren. Maar het ergst was zijn time management: de presentatie liep enorm uit. En ik moest eigenlijk de hele tijd al verschrikkelijk nodig plassen. Dat glas jus had ik me ook laten opdringen, dacht ik nog chagrijnig. Ik raakte geïrriteerd.
En toen gebeurde het. Het was op het moment dat de spreker zonder blikken of blozen vertelde dat  hij op zijn blogs weliswaar nauwelijks reacties kreeg, maar dat ze stuk voor stuk wel meer dan 7.000 keer gelezen waren.
Toen knapte er iets in mij, er ging ergens een sluis open en ik voelde het stromen: door mijn hoofd naar mijn mondholte, waar ik het ternauwernood binnen wist te houden  door mijn lippen verbeten op elkaar te klemmen tot mijn mond een dunne, witte streep was. Het was de verschrikkelijke, beschamende gedachte: ‘moet je die snotaap horen opscheppen! Staat mij een beetje de les te lezen over een vak dat ik al uitoefende terwijl hij nog aan zijn Cito zwoegde! Hij weet van toeten noch blazen!’
En ook al sprak ik het niet hardop uit,  het kwaad is toch geschied. Ik weet wat er in gang is gezet. Morgen als ik wakker word zal mijn haar grijs zijn, zal ik pijnlijke gewrichten hebben en harde winden laten onderweg naar de badkamer. Ik zal klagen over de jeugd van tegenwoordig.
Ja, vandaag ben ik de grens overgegaan. Ik behoor voortaan tot de oude garde.

Waar sta jij?

Hij is wel wat gewend, met een puberende zus boven zich en een kleuterend zusje onder zich. Twee van die extraverte, aandachtverslaafde types die denken dat de hele wereld om hen draait. Hij zit in een verschrikkelijke sandwich. Maar dat heeft zo z’n voordelen. Zo haalt niets, ik herhaal: NIETS dit jongetje uit zijn concentratie. )

Ze staat te dralen bij de voordeur.
‘Heb je alles?’ Vraag ik.
‘Hm-hm.’
Ze legt haar hand op de deurknop, maar maakt geen aanstalten de deur te openen. Ze staart naar het sleutelgat.
‘Is alles Oké?’ Vraag ik aarzelend.
Ze geeft geen antwoord, maar draait langzaam haar hoofd naar me toe en kijkt me over haar schouder aan.
Wat is dat voor blik in die mooie ogen met die veel te dik opgemaakte wimpers? Verdriet? Of verbeeld ik het me?
Ik loop naar haar toe en leg mijn hand op haar arm.
Ze krult één mondhoek tot een halfslachtige glimlach.
‘Is er iets?’
Ze schudt haar hoofd.
Ik sla mijn armen om haar heen en ze legt haar hoofd op mijn schouder. Dat kan makkelijk; ze is nu net zo groot als ik, misschien zelfs al ietsje groter.
Ze klopt zachtjes op mijn rug. ‘Ik moet gaan’, zegt ze. ‘Ze wachten op me.’
Ze stapt naar buiten, slingert haar schooltas op het draagrekje en fietst weg.
Ik kijk haar na en sluit dan zachtjes de deur.
Minutenlang blijf ik staan met mijn hand op de deurknop, starend naar het sleutelgat.

Wat is erger: te weinig loslaten of te weinig houvast geven? 

Djeessus, moeten we hier naar kijken?! Gezellig hoor, op vrijdagavond. Een beetje naar zielige Afrikaantjes kijken. Is er geen leuke film of zo? Weet je wat we ook kunnen doen? Sex in the city-marathon. Ik heb net het laatste seizoen op dvd gekocht. Ge-wel-dig gewoon.
Kijk, ik heb lekkere hapjes meegenomen van de traiteur.
Ach gut, kijk niet zo raar. Wilde je daar écht naar kijken? Waarvoor dan? Word je toch alleen maar somber van?
Ga toch weg, doe niet zo politiek correct. Sinds wanneer trek jij je het leed van de hele wereld aan?
O, en hebben die negertjes daar wat aan dan, dat jij naar hun ellende zit te koekeloeren? Nee dus. Daar hebben ze he-le-maal niets aan. Trouwens, wie zegt er dat ze zielig zijn? Wie zijn wij dan wel om te bepalen dat zij zielig zijn? Weet je wel hoe vre-se-lijk aanmatigend dat is? In hun ogen zijn WIJ misschien juist heel zielig! Die hele documentaire is gemaakt vanuit het Westerse perspectief. Wij moeten zo nodig ONZE normen opleggen aan die mensen. Omdat WIJ onze kinderen zo nodig naar school willen sturen, moet de hele wereld dat ook maar doen, terwijl ze misschien juist veel liever de kost verdienen in een mijn of op een vuilnisbelt. Kijk eens naar die lachende gezichtjes? Heb je die verwende pubers bij ons in de straat ooit zo vrolijk zien kijken? Nou? Die hebben alles: dure kleren, iPads, smartphones, scooters, en zien ze er gelukkig uit?
Ze krijgen elke dag gezond eten voorgeschoteld en zijn ze er blij mee? Ze halen hun neus ervoor op! Eten wordt zooo overschat. Welvaartsziektes krijg je ervan. Kijk nou eens naar die negertjes, die leven op een handje kleefrijst en wat lijmdampen maar mooi dat ze er een stuk fitter uitzien met die gespierde atletenlichaampjes dan die dikkige, puisterige pubers bij ons.
Die kinderen op die vuilnisbelt zijn tenminste de hele dag in de buitenlucht. Dat is voor een kind toch veel fijner dan zo’n bedompt klaslokaal waar wij onze kinderen de hele dag in opsluiten?
Wat zeg je? Ook ‘s nachts ja, maar dat is Afrika, man! Daar is het ‘s nachts lekker warm. Jij kunt alleen maar denken vanuit je eigen Hollandse polderperspectief. Hier kun je niet onder de blote sterrenhemel slapen, want dan vat je kou. Die kinderen boffen maar, ze zijn daar één met de elementen.
He? Ach prostitutie, prostitutie… jij hebt wel een heel truttige seksuele moraal hoor. In die landen zijn kinderen gewoon veel eerder rijp. Ze staan veel dichter bij de natuur…
Wat nou geen toekomst? Ze leven bij de dag, ze maken zich niet zo’n zorgen. Gelijk hebben ze. Wij hebben het wat dat betreft veel zwaarder, met onze hypotheek  die we na de afschaf van de renteaftrek niet meer kunnen betalen, en ons pensioen dat smelt als sneeuw voor de zon. Realiseer jij je wel dat wij straks tot ons ze-ven-en-zes-tig-ste moeten doorwerken?! Zij niet hoor! Zij halen waarschijnlijk de vijfentwintig niet eens! Als wij straks hoogbejaard zijn, zijn we nog steeds meelijwekkende loonslaven, terwijl zij dan allang op de eeuwige jachtvelden ronddartelen. En het ergste is: ze beséffen waarschijnlijk niet eens hoe bevoorrecht ze zijn!
Dus doe niet zo ongezellig en zet die dvd op. Wij hebben óók recht op een beetje lol.

Heb jij ze nog allemaal op een rijtje? 

Update: het lijkt wel of we maar uit twee alternatieven kunnen kiezen: geld geven aan goede doelen, ook als we weten dat dat niet op de juiste manier wordt benut, of onze blik afwenden. Xi doet een ander voorstel. Wie ziet nog andere mogelijkheden? )

Ik bén helemaal geen fascist! Ik leer mijn kinderen dat alle mensen verschillen, en tegelijkertijd gelijkwaardig zijn. Dat je respect moet hebben voor- en nieuwsgierig moet zijn naar de cultuur en gebruiken van anderen. Ik ben zelfs niet liberaal. Ik kom uit een rood nest! Iedereen heeft recht op gelijke kansen, maar lang niet iedereen krijgt ze. Daarom heb je, als je het geluk hebt in een hogere sociale klasse geboren te worden, de verantwoordelijkheid – wat zeg ik: de plicht - om je minder kansrijke medemens te helpen aan een betere toekomst. Noblesse oblige, weet je wel. O, nou, zie je, dan zijn we het dus eens..
Maar sinds de nieuwe buren hier zijn komen wonen, betrap ik mezelf op heel andere gedachten… Het valt niet te ontkennen, je hebt ze nu zelf gezien. Ze zijn gewoon anders. Onaangepast, vind ik, eerlijk gezegd. Altijd dezelfde jengelende muziek met van die jeremiërende uithalen, één eindeloos repertoire aan klaagzangen lijkt het. En altijd te hard, alsof ze willen zeggen: dit zijn wij, dit is onze cultuur, en jullie hebben het maar te nemen. Het is gewoon een provocatie. Ik voel me een vreemdeling in mijn eigen wijk.
En dan dat eten van ze. Natuurlijk moet ieder mens de vrijheid hebben om te eten wat hij of zij wil (binnen de grenzen van het wettelijk toegestane, natuurlijk), maar dit is niet normaal meer. Ik kan op een mooie zomerdag gewoon niet meer in de tuin zitten, of zelfs mijn tuindeuren open hebben, want die penetrante etenslucht is gewoon niet te harden. Dus moet ik, die hier nota bene mijn hele leven al woon, naar binnen vluchten en alle ramen potdicht houden, om überhaupt normaal te kunnen ademen. Begrijp me niet verkeerd. Iedereen is anders, en dat mag. Leve het verschil, maar er zíjn grenzen, toch? Dit is een invasie, zo ervaar ik het echt.
En dan die taal! Ik weet het, ze kunnen er niets aan doen. Je kunt het ook zien als een verrijking van onze cultuur, al die diversiteit in uitspraak, maar diep in mijn hart vind ik het tenenkrommend als míjn kinderen thuiskomen met van die uitroepen die ze bij de buurkinderen hebben opgepikt. Het is toch gewoon geen gehoor? Zeg nou zelf! Ja, nee, JIJ hebt ook makkelijk praten. JIJ woont in de grachtengordel, dus JIJ hoeft niet bang te zijn dat er zo’n gezin naast je komt wonen. Dan kun je mij makkelijk de les lezen over tolerantie en idealen en de boel bij elkaar houden. Zullen we een weekje ruilen? Eens kijken hoe het jou bevalt om te wonen naast die Frans Bouwer meeblerende, walmend frituur vretende, plat provinciaals knauwende Henk en Ingrid met hun bierzuipende vriendenschaar waarvan alle mannen Henk, Hans of Rob heten en alle vrouwen Ingrid, Karin of Marjan. Dan ga ik wel in jouw mediterraans ruikende grachtengordeltuin wat gambaatjes grillen en een glaasje chablis wegtikken terwijl ik naar een fado-CD luister en een praatje maak met die erudiete Iraanse hersenchirurg die rechts van je woont of die leuke Nepalese wiskundige links van je.
Deal? Dan spreek ik je over een week wel weer.

Zeg eens eerlijk, met hoeveel maten meet jij?

Vrijdagavond is filmavond.
Ik geef de kinderen dus een stapel DVD’s om uit te kiezen en haast me naar de keuken, hopend dat ze het hebben uitgevochten en dat ze tot consensus zijn gekomen als ik terugkom met de cola en de chips (alleen op vrijdagavond, ik zweer het!) Onderweg kruis ik C’s blik; hij heeft zijn best gedaan om de filmkeuze zo moeilijk mogelijk te maken, en loopt nu met een vette grijns richting woonkamer.
Ik neem dus rustig de tijd in de keuken; schenk frisdrank in, vul schaaltjes met chips en nootjes en ruim de vaatwasser uit, al zijn de borden nog gloeiend heet.
Als ik terugloop richting de woonkamer valt me op hoe stil het er is. ‘Ze zijn er snel uit deze keer!’ Denk ik blij. Het is vast The Truman show geworden, want sinds de kinderen Bruce all mighty hebben gezien, zijn ze alle drie groot fan van Jim Carrey. Maar Cato kan nog geen ondertiteling lezen en zal dus toch liever Shrek willen zien…
Nieuwsgierig loop ik met mijn zware dienblad het hoekje om naar de zithoek, waar ze vast wel ongeduldig op me wachten, de afstandsbediening klaar om op ‘film afspelen’ te drukken.
Maar dan zie ik waarom het zo stil was. De films liggen onaangeroerd in een hoek. Op de bank zit mijn gezin, van klein naar groot opgesteld. Cato met de iPad, Mees met de Nintendo in zijn handen, verwikkeld in een game met een klasgenootje dat ook online is, Nina met de macbook, koptelefoon op, hoofd ritmisch bewegend op de maat van een nieuwe rap, en op de poef tegenover haar zit C, met die oude Dell van hem op schoot.
Mijn gezin anno 2010, surfing together apart.

Hoe houd jij de boel bij elkaar tegenwoordig?

Nooit eerder in de geschiedenis was het voor ouders zo makkelijk om het schoolgedrag en het sociale verkeer van hun kinderen te ‘monitoren’ (als de ouders tenminste niet digibeet zijn). De digitale technologie maakt het mogelijk om als een ‘big brother’ over de schouder van je kind mee te kijken.
Ik heb diep in mijn hart met onze kinderen te doen.
De dag dat ík naar de middelbare school ging, was de dag dat mijn moeder het zicht op mijn doen en laten volledig kwijt was. Ik heb gespijbeld bij het leven, lag met de helft van de leerkrachten overhoop en werd door de andere helft op bijna verdachte wijze opgehemeld, maar het enige wat mijn moeder te zien kreeg waren rapporten, en omdat daar zelden onvoldoendes op voorkwamen, was er geen aanleiding voor moederlijke bemoeienis. Wilde ik uitslapen, had ik geen zin in een bepaald vak, of herinnerde ik me ‘s ochtends pas dat ik voor een proefwerk had moeten leren, dan zei ik tegen mams dat ik het eerste uur vrij was. De school maakte ik wijs dat ik naar de huisarts had gemoeten o.i.d. (de kiem voor mijn huidige handtekening, die sterk lijkt op die van mijn moeder, is in die dagen gelegd).
Haalde ik voor een onverwachte overhoring een onvoldoende, dan zorgde ik dat ik voor het volgende proefwerk een 10 haalde, en tegen de tijd dat er weer een rapport mee naar huis ging was er geen vuiltje meer aan de lucht.
Wat niet weet, wat niet deert en dus kon ik onbespied puberen dat het een lieve lust was.
Hoe anders vergaat het de generatie van mijn dochter!
Scholen hebben tegenwoordig een website waarop je als ouder kunt inloggen en dan niet alleen precies kan zien of er inderdaad een les uitvalt, maar ook nog ens élk cijfer dat je kind haalt bijna real time kunt checken.
Wilde ik in mijn wilde jaren sterke verhalen ophangen tegen mijn vriendinnen, dan schreef ik die in mijn schoolagenda, die de vriendinnenkring rond ging, of ik fluisterde ze tijdens de les, of pochte ze in de kantine, onder het genot van een roze koek. De verhalen verlieten mijn puberwereld niet, mijn moeder kreeg ze echt niet te horen.
Mijn dochter, daarentegen, slijt haar stoere praat gewoon op twitter. Ze weet (want daar heb ik haar herhaaldelijk op gewezen) dat de hele wereld alles kan zien wat ze tweet. Niet alleen haar vriendinnen, maar ook andere kinderen, ouders van die kinderen, misschien zelfs leerkrachten… Zij haalt haar schouders erover op. Ze behoort tot de generatie voor wie ‘privacy’ een ouderwets woord is. Hoezo zouden anderen niet mogen weten dat ze ‘kapot veel’ houdt van die ene jongen die ze vorige week bij de handbal heeft gezien, en dat ze niet meer zonder hem kan leven? dat ze haar boeken voor Engels is vergeten, dat ze geen zin heeft om uit haar bed te komen, etc.?
Wat is daar erg aan?
En dan sta ik met mijn mond vol tanden. Want alle argumenten die ik kan bedenken, zijn argumenten uit en ander tijdperk, toen ‘big brother’ nog een angstaanjagend literair bedenksel was, toen we niet konden vermoeden dat we het normaal zouden gaan vinden om in winkels, stations, winkelstraten en zelfs klaslokalen constant gefilmd te worden, toen het ondenkbaar was dat je een privételefoongesprek zou voeren in een volle treinwagon, toen je je vakantiefoto’s aan één vriendin tegelijk liet zien, gezellig bladerend in een album dat daarna weer veilig in de kast werd opgeborgen.

Toen zouden we iemand die vanachter een scherm meeleest wat je met iemand anders online bespreekt, of ‘s avonds naar je vakantiefoto’s op facebook kijkt zonder dat kenbaar te maken, of op linkedin in je werkverleden neust, niet een ‘volger’ noemen, maar een ‘stalker’ en geen ‘vriend’  of ‘contact’, maar een voyeur.

Maar dat was toen. En nu is nu.

Geloof jij nog in privacy?

Nee, nee, en nog eens nee! Ik pieker er niet over, hoor je me? Geen haar op mijn hoofd die eraan denkt om 240 euro uit te geven aan paar uit de hand gelopen pantoffels!
Iederéén? Iederéén zeg je? Waar is iederéén dan? Want ik zie hier allemaal meiden lopen die géén Uggs dragen, hoor. Allemaal doodnormale schoenen.
Wat zeg je? Hoezo welke planeet? Ik loop hier gewoon in de stad.
Je hebt nog geen twee maanden geleden nieuwe laarzen…
Voor schut?!? Je hebt ze zelf uitgezocht! Bjorn Borg, ze passen bij je onderbroek!
Doe niet zo flauw, ik gaf je álle keus…
Nee, geen Uggs nee.
Nee, dat klopt:  je hebt geen normale moeder, maar jij bent ook niet zomaar een  normaal meisje, jij bent een heel bijzonder en beeldschoon meisje, dat gewoon naar buiten kan zonder Uggs en er tóch volkomen cool uit kan zien.
Dat heb ik al honderd keer uitgelegd: omdat het absoluut geen goede schoenen zijn. Ze kosten een godsvermogen, niet omdat ze dat waard zijn, maar omdat mensen elkaar wijsmaken dat je pas iemand bent als je een godsvermogen uitgeeft aan pantoffels en daar buiten mee gaat lopen.
Nee, je vindt ze helemaal niet mooi, dat denk je maar, omdat je het slachtoffer bent van marketing.
Dat is hersenspoeling door reclame.
Nee.
Nee.
Nee echt niet.
Nee, je haat me niet, dat lijkt nu alleen even zo, dat zakt wel weer.
Ik pieker er niet over.
Nee.
Nee.
Van je eigen geld? Zo veel geld heb je helemaal niet!
Lenen? Van wie?
Hahaha Jij denkt dat ik jou geld ga lenen om Uggs te kopen, na alles wat ik je net voor de honderdste keer heb gezegd?
Hoezo waarom niet? Dat zeg ik toch net?
Nee.
Nee, geen sprake van.
Nee.

Dag schat met mij… Ik weet niet wat er mis is gegaan, maar ik heb zojuist een paar Uggs voor Nina gekocht.
Ik weet het, stom…
Ja…
Ik weet het-
Je hebt gelijk…
Ja, ik weet het-
Ik weet het…
Ik weet het…

Wanneer was jouw laatste vlaag van verstandsverbijstering?